श्रीस्वामी समर्थ गुरूकथामृत - अध्याय ८

॥ श्रीगणेशाय नम:। श्रीसरस्वत्यै नम: । श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नम: । नारायण नमोस्तुते ॥१॥ मागील अध्यायीं वाचले । रावजीस आशीर्वाद दिधले । गोमती तीर्थ माहात्म्य कथिले । आणि निघाले तीर्थाटणा ॥२॥ नृसिंहस्वामी विश्वसंचारी । उद्धारास्तव तयांची फेरी । द्दश्याद्दश्य विश्वांतरी । प्रकट होती अकस्मात ॥३॥ निज भक्तांच्या आग्रहे कथिती । दत्तगुरुंची दिव्य महती । कमंडलू तीर्थाची महती । स्वामी वर्णिती सप्रेमे ॥४॥ कमंडलू या तीर्थावरी । दत्तगुरुंची वसे स्वारी । प्रल्हाद आणि अलर्कावरी । ज्ञान देऊनी करिती कृपा ॥५॥ गोरक्ष, मत्स्येंद्र आदि सारे । सिद्वपुरुषा निर्मिले खरे । प्रत्यक्ष परब्रह्म गुरुवरे । सिद्ध जाणती आत्मरुपा ॥६॥ नृसिंहस्वामी भक्तांसि वदती । कठिण कलियुगीं हो सांप्रती । दत्तात्रेय दर्शनास्तव करिती । नाना साधने भक्तजन ॥७॥ करीती कोणी अखंड जप । गुरुचरित्र पारायणे खूप । दत्तदर्शना अत्युग्र तप । करिती कुणी गिरिकंदरीं ॥८॥ वृक्षासि उलटे कुणी टांगुनी । बाहुद्वय ते उभारोनी । भूमीस एक तो पद ठेवुनी । घोर तपासी आचरती ॥९॥ वाढवोनी कोणी जटा । फासोनि रक्षा, करीं लोटा । कुणी घेती त्रिशूळ, चिमटा । अलख निरंजन वदती मुखे ॥१०॥ कटिस वेलिचा करदोटा । कसोनि हिंडती लंगोटा । जटाभार तो शिरी मोठा । जय दत्तदिगंबर गर्जती ॥११॥ लोहकंटक आसनावरी । राहती पडोनी ते दिनभरी । रुद्राक्षमाळा अंगावरी । धारण करोनी फिरती जगीं ॥१२॥ कांहीं वर्तस्थ ते राहती । कुणी पक्के मौन धरिती । कुणी गर्जना सदा करिती । गुरुदेव दत्त म्हणोनिया ॥१३॥ सभोवताली लावुनी धुनी । मग्न होती उग्र साधनी । प्रखर अग्नीवरि चालुनी । दाविती करितो घोर तप ॥१४॥ तपाचरणे किरकोळ सिद्धी । भविष्यकथने हो प्रसिद्धी । जडीबुटीची अल्प बुद्धी । सांगती जनां ही दत्तकृपा ॥१५॥ यात्रा करिती चारही धाम । अन्नोदकस्तव श्रीमंत ग्राम । निवडुनी साधिती आपुले काम । सांगती लोकां दत्तकृपा ॥१६॥ करोनिया नित्य मुंडण । कौपिन आणि कफनी घालुन । करी कटोरा तो घेऊन । भिक्षांदेही करिती सदा ॥१७॥ किमया थोडी साध्य करिती । दत्तकृपा ती हीच म्हणती । ब्रह्मज्ञान जनां वदती । मानिती आपणां वेदान्ती ॥१८॥ असे मी मोठा तपाचरणी । नसावी अशी विचारसरणी । अखंड असावी नम्र वाणी । मनीं असावे दत्तप्रेम ॥१९॥ देव घेई सेवा करोनी । हेचि माझे भाग्य मानुनी । जपतप करितो मी मी म्हणूनी । ऐसा नसावा अहंकार ॥२०॥ जडदेहरुप देवदर्शन । कलियुगीं या अशक्य म्हणून । संत-महंत होऊन । ईश्वर नांदे पृथ्वीवरी ॥२१॥ सर्वाअंतरीं एक परमात्मा । परदुःखाने तळमळे आत्मा । जयाचा त्यासी वदती महात्मा । सकल शास्त्रे वर्णिती ॥२२॥ दत्तगुरुंचा सत्य अवतार । नृसिंहस्वामी अवनीवर । जैशी जयाची इच्छा अपार । दर्शन देती त्या रुपे ॥२३॥ जाया पुढे उद्युक्त होती । हनुमंतधारी तीर्थावरती । भक्तजनांच्या आग्रहे करिती । वसती पवित्र क्षेत्रासी ॥२४॥ देखतां तेथली बजरंग मूर्ती । संतोषले अत्यंत चित्तीं । वाट तेथली सानुली ती । भोंवती दाटले अरण्य ते ॥२५॥ वनीं दरवळे पुष्पगंध । समीर वाहे मंद मंद । पक्षीगायनें रान धुंद । स्थान रमणीय वाटले ॥२६॥ पादचारी भक्त कित्येक । विरगी, तपस्वी, साधुलोक । भीमदर्शनें निमाली भूक । तृप्त मानस जाहले ॥२७॥ अनेक साधू संत तपती । स्वामी पाहता हर्ष चित्तीं । घालोनि दंडवत तयां नमिती । धन्य जाहले तद्‌दर्शने ॥२८॥ साष्टांग नमनांचा सोहळा । दुरोनि पाही एक पांगळा । हर्ष जाहला त्या आगळा । वाटे जावोनि वंदावे ॥२९॥ दुर्दैवी त्या पांगळयासी । जागेवरोनी उठायासी । नसे शक्यता म्हणोनि श्रींसी । प्रार्थना करी करुणा करा ॥३०॥ जन्मसिद्धहो मी पांगळा । पडलो इथे होऊनी गोळा । अन्नोदकही न मिळे वेळा । ऐसा असे मी हतभागी ॥३१॥ सर्वही जन वंदिती पाय । पांगळ्या वाटे हाय हाय । उठायाची शक्ति ना सोय । अरेरे! केवढा करंटा मी ॥३२॥ पातके केली काय न कळे । उठो जाता बळे बळे । देह भूमींवर कोसळे । स्वामी सेवा कैशी करु ॥३३॥ आर्त होउनी निज अंतरीं । करी आक्रंदन धावा हरी । तुम्हाविण प्रभू मला तारी । कोण त्रिभुवनीं समर्थ हो ॥३४॥ पामराचा न बघा अंत । दुर्बलाते वाचवा तात । नातरी माझा जन्म गर्तेत । जाईल ऐसे न घडावे ॥३५॥ आक्रंदता तो कंठ फुटला । आसवें नेत्रीं ती घळघळा । दया न केलिया अशा वेळा । प्राणार्पण करीन मी ॥३६॥ जाणुनी तयाची ती तळमळ । द्रवलें यतीचे ह्रदयकमळ । हांक मारिती अति प्रेमळ । ये ये उठोनी मजपाशी ॥३७॥ तव तो कर जोडुनी । उठवेना मातें स्थलावरुनी । सांगता कैसे ये ये म्हणुनी । चेष्टा न करा गरिबाची ॥३८॥ टवाळ, निंदक भोंवताली । वदती पांगळ्या बैसे स्थली । उठो जाता पडशील खाली । आणखी संकटीं पडशील ॥३९॥ जोगी यासम रे अनेक । नादी लाविती व्याकूळ लोक । चेटूक करिता, भुलताति लोक । फसता पस्तावती जन ॥४०॥ उठता उठता भूमीस पडता । रक्तबंबाळ होशील पुरता । घेशील करुनी घात नसता । ऐके आमुचा उपदेश ॥४१॥ स्वामी उच्च स्वरे वदती । अरे उठाया विलंब किती । संशय धरु नको चित्तीं । अल्प प्रयत्ने उठशील ॥४२॥ प्रयत्न करिता तो उठाया । तया हांसती बुवा, बाया । तोंचि पांगळा निघे जाया । आपुल्या यत्नें स्वामींकडे ॥४३॥ स्वामी सन्निध येतां स्वये । कवटाळिले चरणां तये । वाचवी मज गे माये । अश्रूंनी न्हाणिले चरणद्वय ॥४४॥ स्वामी तयासी गोंजारिती । न धरी कसली आतां भीती । कृपा केली रे तुजवरती । चिंता अंतरीं न करावी ॥४५॥ धावा ऐकता हदय द्रवले । पाहिजे पामरा उद्धरिले । विश्वासाचे फळ हे मिळे । ऐसे हवेति विश्वासू ॥४६॥ पांगळ्या पायावरी हात । फिरविता राहिला उभा ताठ । ऐसा न पाहिला कधीं संत । उभ्या जन्मांत मी कधी ॥४७॥ तयाची देखता उत्तम स्थिती । भयग्रस्त ते टवाळ होती । अरे हा ईश्वर ऐशी मती । जाहली तेधवा टवाळांची ॥४८॥ व्यर्थ निंदिले आपण अती । आम्ही न जाणिली योग्यता ती । क्षमा असावी आम्हांप्रती । साष्टांग नमने प्रार्थिती ॥४९॥ पश्चात्ताप पावतां जन । यतींचे जाहले मन प्रसन्न । निश्चिंत असणे हो आपण । कल्याण होईल सर्वांचे ॥५०॥ नेम सर्वानी पाळावे । संत-महंत न निंदावे । पारखोनी मात्र घ्यावे । संत-असंता दोघांही ॥५१॥ स्वर्ण समजुनी धरिता व्याळ । घात तेणेचि होय सकळ । सावध असणे सर्व काळ । साधाल तेणे निज हिता ॥५२॥ दिसते तैसे कदा नसते । हे न जाणल्या सदा फसते । सावध राहोनि वर्तवेते । आपुले हित साधाया ॥५३॥ हिरा म्हणोनी कांच वरिता । फसल्यावरी पस्तावता । विचारपूर्वक परीक्षा करिता । दुःख बाधेल ना कदा ॥५४॥ ऐसा यतींचा हितोपदेश । संतोषले जन विशेष । धर्मात्मा किंवा हा जगदीश । प्रकटला जणू स्थलासी या ॥५५॥ अवलोकिता साधुची शक्ती । करु लागले लोक भक्ती । दत्तावतार ही पवित्र उक्ती । मान्य जाहली सर्वासी ॥५६॥ गर्भांधासी दिली दृष्टी । पांगळ्यासी निकोप यष्टी । हर्ष पावले पूर्वीचे कष्टी । सामर्थ्य ऐसे स्वामींचे ॥५७॥ मूकांसि देती दिव्य वाणी । प्रकटे मुखीं वेदवाणी । ऐसे सामर्थ्य चक्रपाणी । तुमचे नृसिंहयतीश्वरा ॥५८॥ अनेक संत आले नि गेले । तयांचे म्या चरण धुतले । पंगुत्व परि ना लया नेले । एकाही साधु-संतानी ॥५९॥ कोणत्या जन्मीचा मला न कळे । पुण्यांश ठेवा मी दुर्बळे । होता ठेविला, तोंच कीं फळे । लाभती मातें श्रीचरण ॥६०॥ वर्णील आपणां असा ज्ञानी । सांप्रत मज ना दिसे कोणी । जिथे श्रमलिसे वेदवाणी । तिथे मज मतिमंदा बळ कोठचे ॥६१॥ पांगळा नामे गणेशपुरी । वदे समर्था परोपरी । आज आपुला मी श्रीहरी । ऋणी असे की चरणांचा ॥६२॥ चंचलभारती आनंदगिरी । सवे श्रीस्वामींची असे स्वारी । तयां संगे तो गणेशपुरी । गिरिवरी चढला लीलेने ॥६३॥ कृष्णानंद श्रीसरस्वती । रामपर्वत विश्वानंद यती । हेही असती त्यां संगती । पवित्र पर्वत चढावया ॥६४॥ जातां चढोनी तिथे बघती । बजरंगबलीची दिव्य मूर्ती । गणेशपुरीसह सर्व करिती । साष्टांग दंडवत बजरंगा ॥६५॥ कमंडलुतीर्थ ते नजिक । शोभा तेथली हर्षदायक । धर्मकर्मादि जन अनेक । करिती पावन व्हावया ॥६६॥ गिरनार नामे पर्वतावरी । असती अत्यंत उच्च शिखरी । दत्तात्रेयांच्या पादुका परी । स्वयंभू असती तेथे कीं ॥६७॥ तयांचे घेतां कीं दर्शन । पावन होती पापी जन । अपूर्व ऐसे ते महिमान । संत तेथील वर्णिती ॥६८॥ मूर्ती सिद्धिविनायकाची । मनोहर ती दिसे साची । दर्शन घडतां परमसुखाची । प्राप्ती होतसे तात्काळ ॥६९॥ मंदिरीं घंटानाद करितां । दिव्य आनंद हो चित्ता । भक्तांची ती भक्त्युत्कटता । उचंबळे कीं अनिवार ॥७०॥ जय जयदेवा श्रीगणेशा । तोडी आमुच्या मोहपाशा । अज्ञानाची हरुनी निशा । ज्ञान प्रकाशे उद्धरी गा ॥७१॥ स्वामी स्वये विश्वंभर । असतां परिवाराबरोबर । कासया प्रार्थना प्रभुसमोर । शंका मानसीं उपजेल ॥७२॥ प्रार्थना, सेवा वारंवार । व्हावया खरा आत्मोद्धार । अध्यात्ममार्गीं यत्न थोर । केलेचि पाहिजे भक्तांनी ॥७३॥ भक्तजनांसी ज्ञान द्याया । तत्वज्ञान मनीं ठसाया । भक्तकल्याण साधाया । स्वामी योजितो उपायांसी ॥७४॥ पवित्रस्थानी शिष्यांसवे । हिंडुनी देती अनुभव नवे । अद्‍भुत अनुभव घ्याया हवे । नित्य नूतन हिंडोनी ॥७५॥ अनुभवाविणे शब्दज्ञान । मना न देई समाधान । स्वामी समर्था शरण रिघुन । प्राप्त करोनि घ्यावे ते ॥७६॥ असो, ऐका पुढील कथन । वंदोनिया स्वामीचरण । पुढे निघाले जगज्जीवन । सवे घेऊनी अनुयायी ॥७७॥ गोमुख तीर्थासि ते आले । जगदंबेचे पद वंदिले । माता भवानी त्यांसि बोले । स्वामी समर्था इकडे कुठे ॥७८॥ सगुण रुप हे परब्रह्म । प्रत्यक्ष देखतां आज परम । हर्ष जाहला मज अनुपम । आदिमाये तुज देखतां ॥७९॥ सुहास्य वदने वदे माता । आता पुढे कुठे जाता । करित चाललो तीर्थयात्रा । सवें घेऊनी अनुयायी ॥८०॥ महन्मंगला जगदंबेसी । सांगोनि वदती निज शिष्यांसी । चलावे पुढे तीर्थाटनांसी । विविध ऐशा पावन स्थली ॥८१॥ गोरक्षनाथ ते महासिद्ध । अवघड नाथही अति प्रसिद्ध । आलिंगनीं स्वामीस बद्ध । केले तयें सत्प्रेमे ॥८२॥ अवर्ननीय कीं तयांची भेट । प्रेमोर्मींचा अपूर्व थाट । वर्णील ऐसा कोण भाट । शेषासही ते शक्य नसे ॥८३॥ समर्थचरणीं लोटांगण । घालुनी उभे कर जोडुन । गुह्याति गुह्य ते ज्ञान सांगुन । समर्थ घेती निरोपासी ॥८४॥ कमंडलू या तीर्थासमीप । देखता तयाचें प्रसन्न रुप । सर्वास जाहला हर्ष अमूप । त्रिकाल करिती स्नान तिथे ॥८५॥ पुष्पलतांनी वन दाटले । फळभारांनी वृक्ष लवले । पक्षीगण गायनीं रमले । दृश्य मनोहर स्वर्गीय ॥८६॥ अमृताहुनी मधुर अती । कमंडलू तीर्थाचे जल प्राशिती । तेणे तृषार्त तृप्त होती । वानिती त्या जलाशया ॥८७॥ वन्यफुलांचा दरवळे गंध । निर्झर धावती ते स्वच्छंद । खळखळ नादे होय धुंद । वनश्री ती सर्वही ॥८८॥ आजूबाजूस भव्य पर्वत । विलोकितां हो चित्त तृप्त । क्रीडती वनचरें तीं सर्वत्र । ऐसी नटली वनश्री ती ॥८९॥ गिरनार पर्वता महत्त्व थोर । महंत योगी, सिद्ध अपार । गुहेंत बसुनी साधने घोर । वर्षानुवर्षे करिताती ॥९०॥ इष्ट प्राप्तीचे समाधान । न मिळे म्हणोनी ऋषी खिन्न । गुहेंत होतां स्वामीदर्शन । ऋषीगण सारा आनंदला ॥९१॥ अहाहा! दयाळा श्रीसमर्था । आज लाधली कृतार्थता । दिव्य आपुला कर ठेविता । आपण आमुच्या मस्तकावरी ॥९२॥ विश्वव्यापका विश्वेश्वरा । द्यावा आम्हा निज आसरा । दिव्य स्वरुपी परमेश्वरा । गुहेंत वर्तणे आम्हा सवे ॥९३॥ परंतु स्वामी तयां वदती । जरा न वाटो मना खंती । सदैव आमुची असे प्रीती । सर्वांवरी हो सुनिश्चित ॥९४॥ अडल्या-नडल्या उद्धराया । जावे लागते अन्य ठाया । प्राप्तव्य त्यांते व्हाया । सांगणे लागते उपायासी ॥९५॥ स्वामी निघती मनोवेगे । ऋषी धांवती तयां मागे । अंतर्धान पावती जागे । कवणांसही ते दिसती ना ॥९६॥ समर्थ स्वामी कुठे जाती । जाणावया ते आतुर अति । श्रोतियांची मनोस्थिती । जाहली असे मी जाणतो ॥९७॥ असा श्रोते सावचित्त । पुढील अध्यायीं कथा स्तुत्य । शंकाकुशंका पावती अस्त । व्हाल वाचिता आनंदी ॥९८॥ इति श्रीस्वामीगुरुकथामृत । त्यांतील अध्याय पूर्ण होत । रामचंद्र गोविंद हे लिहित । स्वामीकृपे सर्वथा ॥९९॥ ॥ श्रीस्वामीसमर्थार्पणमस्तु ॥ सौजन्य : https://www.transliteral.org/

श्रीस्वामी समर्थ गुरूकथामृत - अध्याय ७

श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीदत्तात्रेयाय नमः । नृसिंहदेवा नमोस्तुते ॥१॥ गताध्यायीं हे वाचिले । पंडितागृही यति निघाले । लोकसमुदाय तोहि चाले । अति उत्कंठे पहावया ॥२॥ अल्पावकाशे ते सर्वही । जाहले उपस्थित पंडितागृहीं । आश्चर्य पावुनि जो तो पाही । अवचित कैसे श्री आले ॥३॥ शास्त्रीबुवा पुढे होती । अतिनम्रत्वे श्रींस नमिती । उच्चासनीं त्यां बैसविती । प्रेमादरे करोनिया ॥४॥ पुष्पमाला घालिती गळां । मस्तकी लावितो केशरी टिळा । धूप , कर्पूर त्या वेळा । लावुनी त्यांना ओवाळिती ॥५॥ नाना तर्‍हेची पक्व फळे । गोरसाचे रुपेरी पेले । तांबूल दक्षिणा अर्पुनी भले । अंगी लाविली केशरी उटी ॥६॥ सौभाग्य द्रव्ये अर्पिती स्त्रिया । फुले , अक्षता , तुळशी तयां । वाहुनी, महिला पडोनि पाया । सन्मानिती समर्थांसी ॥७॥ अवतीभवतीचे लोक जमले । दर्शन होतां सुखावले । ऐशा महात्म्या ना देखिले । सूर्यासम हे तेजस्वी ॥८॥ चाले मंजूळ वाद्य गजर । स्वामी समर्थ जयजयकार । शास्त्रीबुवा सोहळा फार । भक्तिभावे करिती ते ॥९॥ समर्थ पंडिता पुसती । कोठे तुमचे पिता असती । तदा मंडळी सर्व वदती । विद्यमान ते असती ना ॥१०॥ स्वामी म्हणती काय वदता । अंतर्गृही पिता असता । पालख असे नातवाकरिता । झोके तयासी कोण देई ॥११॥ लोक बघाया जाती आंत । बाळ खेळे पाळण्यांत । भुजंग देखतां झोके देत । लोक किंचाळले तदा ॥१२॥ अरे बापरे केवढा साप । अर्भका डसता होईल ताप । अहो हा कैंचा तुमचा बाप । मारा मारा ठार याते ॥१३॥ गलका ऐकोनी हसती स्वामी । संधी साधिली असे नामी । मारिला असता तयाते तुम्ही । जरी आम्ही असतो ना ॥१४॥ कासया मारिता त्या गरीबाते । मीच पाचारितो त्यातें । महाभुजंगा ये ये येथे । वृथा नातरी मरशील ॥१५॥ सरसर आला तो भुजंग । खडा राहिला झाडुनी अंग । शीळ वादनीं जाहला गुंग । स्वामीसन्मुख डोले तो ॥१६॥ सुवर्णापरी अंगकांती । विशाल काया सुदृढ अती । सळसळे जिव्हा चंचला ती । टाकुनी फूत्कार बोले जणू ॥१७॥समर्थ प्रेमे पुसती तया । सुटली नसे कां मोह-माया । अरे टपले तुज मारावया । पुत्र -पौत्रादि सर्वही ॥१८॥ बा फणिंद्रा सोडि हा छंद । तीव्र वासना घालिती बंध । मोह-माया तोडी संबंध । कासया वृथा मरतोसी ॥१९॥ जगीं नाही कुणाचे कुणी । लाभास्तव मानिती धनी । माता , पिता ,भगिनी । स्वार्थ साधण्य़ापुरते हे ॥२०॥ ऐक नागा तुज सांगतो । वासनात्याग करावा तो । तव उद्धारास्तव दावितो । मार्ग तोचि जो हितकारी ॥२१॥ फूत्कारें तो कांहीतरी । वदे , सुंदर फणा पसरी । यतिवर्य त्याचे मस्तकावरी । प्रेमे निज कर ठेविती ॥२२॥ नजिक सरोवर नारायण । तयामाजी करी गमन । योगियांच्या कुळीं जनन । प्राप्त होईल तुजला कीं ॥२३॥ समजले जणूं तया वचन । स्वामींपदीं फणा नमवुन । पुत्र -पौत्रादी विलोकुन । सरसर केले गमन तये ॥२४॥ जातं तेथुनी सर्पवीर । लोकनेत्रीं चालला पूर । परम ज्ञानी योगेश्वर । लीला यांची अपूर्व कीं ॥२५॥ यतिवर्य वदती त्या पंडिता । पाहिलात का तुमचा पिता । वासनाबले राहिला होता । भुजंग होऊनी जगतीं या ॥२६॥ होता तयाचा मुक्तियोग। यास्तव आला हा सुयोग । नातरी मरता , भोगिता भोग । वासना प्राबल्य असते असे ॥२७॥ पंडिते यतीचरण । याचिती असो क्षमा म्हणुन । आम्हास कोठले हे ज्ञान । मी तों असे अपंडित ॥२८॥ माझिया पितयाचा कळवळा । आपणा आला आजि या वेळा । या निमित्तें प्रसंग सगळा । आगळाची अनुभविला ॥२९॥ स्वामी थोर त्रिकालज्ञानी । जाणिली पित्याची सर्पयोनी । येऊनी मुक्ति दिधली झणीं । अनंत उपकार असती कीं ॥३०॥ याकारणें आपुले चरण । गृहीं लागले झालों पावन। अनन्य भावे तुम्हां शरण । माथीं घेतसें पदांबुज ॥३१॥ सर्वांस प्रेमें मुनी वदती । निरोप द्यावा जाण्याप्रती । ईश्वरभजनीं ठेवुनी मती । सुखे वर्तणे संसारी ॥३२॥ जावया उठतां समर्थ मूर्ती । लोक श्रींचा जयघोष करिती । भेटाल केव्हा दीनांप्रति । साश्रुनयनें पुसती तयां ॥३३॥ आम्हास जाणे सर्व प्रांतीं । नानाविध त्या स्थलांप्रती । मार्गदर्शना मुमुक्षांप्रति । नित्य नूतन हिंडत असू ॥३४॥ सुखे असावे निजस्थानीं । साधुसेवा सदा करुनी । सन्मार्गाने संसार करुनी । सार्थकी जिणें लावावे ॥३५॥ निरोपे घेतो असे म्हणुनी । त्रिविक्रम हे स्थान त्यजुनी । गमन केले कीं तयांनी । क्षणांत होती अदृश्य ॥३६॥ तेथून येती द्वारकापुरीं । परम श्रेष्ठ ती दिव्य नगरी । जिथे नांदले कीं श्रीहरी । स्वामी जाहले प्रकट तिथे ॥३७॥ असंख्य येती साधु -संत। कराया तेथे तप अनंत । भेटावया श्रीभगवंत । साधने करिती कठिण महा ॥३८॥ लोक नगरीचे भाग्यवंत । पुण्यवान नि श्रीमंत । भगवत्कथाश्रवणीं रत । सदाचरणी असती ते ॥३९॥ घराघरांतुनी कृष्णभक्ति । कृष्णकथामृत जन सेविती । तयांच्या पुण्या नसे मिती । ऐसे सारे कृष्णमय ॥४०॥ पाणिया जाता हो नर-नारी । गायनामाजी वर्णिती हरी । कृष्णप्रेमीं तयांची सरी । कुणासि येणे शक्य नसे ॥४१॥ जनसंघ अवघाचि कृष्णमय । तापत्रयांचे तयां न भय । जीवनामध्ये ते निर्भय । वृत्ति तयांची सुप्रसन्न ॥४२॥ कृष्णभक्ती ती अपार । द्वारकापुरीं तो प्रेमपूर । जन्म -मरणाच्या व्हावया पार । तपःसाधने जन करिती ॥४३॥ भुर्‍याबुवा नामें ख्यात । सान थोरां असे विदित । मंदिरामाजीं ध्यान करित । बैसले असती निजासनीं ॥४४॥ भगवंतदर्शना तळमळती । तदर्थ साधने घोर करिती । ज्वलंत वैराग्य मूर्ती ती । पाहतां जन नमिती तयां ॥४५॥ गोमती तीर्थावरी वसती । त्रिकाल समयीं स्नान करिती । संध्या-वंदन जपादि करीती । तपाचरणी मग्न सदा॥४६॥ अतिवृद्ध असती भुर्‍याबुवा । जो जो यात्री येईल गावा । घेति तयाचा मागोवा । करिती सेवा सद्भावे ॥४७॥ हव्योगाच्या मुद्रा साधने । अति कठोर तरी ते नेमाने । अनेकदां अन्न पाण्याविणे । करिती ऐसे परिश्रम ॥४८॥ समस्त जनांसी ते सेविती । मधुर बोलुनी तुष्ट करिती । अडले नाडले जाणती । साह्य करण्यासि तत्पर ॥४९॥ धर्मग्रंथ वाचती नाना । पुराण कीर्तनीं रमविती मना । वेदांतचर्चा केलियाविना । अन्नग्रहण ते करिती ना ॥५०॥ अमृताहुनी वाणी गोड । श्रवण करिता जन उद्दंड । सुधारती ते धरोनि चाड । ऐशी वाणी हितकारी ॥५१॥ असत्य बोलणे नसे ठावे । परम हितकर ज्ञान द्यावे । मूढ जनांसी उद्धरावे । ऐसे बुवा महापुरुष ॥५२॥ द्वारकास्थानीं लोकप्रिय । संत-सज्जनां आदरणीय । वृत्ति जयांची भगवंतमय । अधिकारी ते भुर्‍याबुवा ॥५३॥ भुर्‍याबुवा हे नामकरण । मिळाले तया या कारण । रोम सर्वांगी शुभ्र म्हणून । संबोधिती त्यां भुर्‍य़ाबुवा ॥५४॥ तप:श्चर्या अपूर्व केली । अतिवृद्धता वयां आली । ईश्वरमूर्ती नसे दिसली । ऐशा विचारे निराशले ॥५५॥ सगुण रुप ते पाहिल्याविण । व्यर्थ वाटे त्यां जीवन । ज्ञान-विज्ञान वांझ हे जाण । असे वाटुनी तळमळती ॥५६॥ भाग्योदयाची वेळ आली । भुर्‍याबुवा ती परि न कळली । नित्याप्रमाणे प्रातःकाळी मंदिरी ध्यानस्थ बसती ते ॥५७॥ ध्यानीं एकाग्रता येता । वेळ आली ते अवचिता । पाहती ते प्रकाशझोता । चित्त क्षणभर बावरले ॥५८॥प्रकाशीं पाहती दिव्य मूर्तीं । ऐकिली होती जिची कीर्ति । परम सुंदर दत्तमूर्ती । साक्षात् ‍ राहिली पुढे उभी ॥५९॥ शंख , चक्र , गदा , पद्म । त्रिमुखी दत्त मनोरम । केतकीपरी कांति परम । पाहता घालिती लोटांगणे ॥६०॥ क्षणांत बघती दत्तमूर्ती । क्षणांत मूर्ती कौपिनवती । आलट पालट असा बघती । गूढतेने गोंधळले ॥६१॥ भगवंतांसी ते प्रार्थित । कोण आपण हो निश्चित । प्रार्थना ऐकोनि कर ठेवित । मस्तकावरी दिव्य प्रभू ॥६२॥ डोळे उघडा , उठा , पहा । पाहती तों आश्चर्य महा । आजानुबाहू तेजाळ अहा । कौपिनधारी दिसती यती ॥६३॥ कलियुगीं या उग्र तप । अखंड केलात तीव्र जप । साधने केली ती अमाप । तेणे आम्ही संतुष्टलो ॥६४॥ नृसिंहदत्तात्रय हे नाम । त्रिलोकीं आम्हा नित्य काम । निर्दाळुनिया भव-भ्रम । उद्धार करितो भक्तांचा ॥६५॥ श्रींस बसविती निजासनी । चरण सेविती निज करांनी । गोरस फळे त्यां अर्पुनी । अत्यादरे सन्मानिती ॥६६॥ झालांत आता तुम्ही वृद्ध । कठोर साधनीं न व्हा बद्ध । नाम-चिंतन नित्य सिद्ध । मोक्षप्राप्ती व्हावया ॥६७॥ प्रसन्न मनें सद्‌गुरुराय । सांगती त्यां वेदांत गुह्य । आत्मरुपा जाणण्या साह्य । निज सामर्थ्ये गुरु देती ॥६८॥ दास्यवृत्तिने बुवा वदले । अलभ्य आपुले चरण दिसले । अंगी पाहिजे कीं बाणले । अद्वैत ज्ञान ते तुमच्या कृपें ॥६९॥ ‘ तत्त्वमसी ’ वाक्यार्थ ज्ञान । स्वामी करिती त्या प्रदान । ब्रह्मानंद वाटला पूर्ण । बुवा वदती धन्य झालो ॥७०॥ आनंदाश्रू घळघळा गळती । रोमांच अंगी थरारती । कंठ जाहला रुद्ध अति । शब्द मुखांतुनी उमटेना । ॥७१॥ भुर्‍याबुवाची प्रेमवृत्ती । पाहतां हर्षले जगत्पती । अखंड समाधी त्यां दाविती । माथी ठेवुनी कर तयांच्या ॥७२॥ दिव्य स्पर्श तो होतां तयां । देहभानही गेले लया । जीवन्मुक्तस्थितीसी या । बुवा सद‌गुरुकृपें पावलें ॥७३॥ खवळला सागर व्हावा शांत । बुवा बैसले अति निवांत । सर्व वृत्ती निमाल्या आत । आनंद समाधी लागे त्यां ॥७४॥ बुवांचे पाठी कर फिरविती । समाधी तत्क्षणी उतरे ती । भानावरी बुवा येती । कवटाळिले श्रीचरणां ॥७५॥ आनंदसागरीं मी असतां । जागृत केले मजसी वृथा । नको जीवन भोगण्या आता । अखंड समाधी मज द्यावी ॥७६॥ कार्यपूर्ती व्हावयासी । वेळ लागते यावयासी । हेच तत्व कीं अनुभवासी । ऐशा प्रसंगे कीं येई ॥७७॥ इतुक्यामाजीं पसरले वृत्त । मंदिरीं कोणी येत संत । आजानुबाहू कौपीनवंत । तेजे गभस्ती गमती जणूं ॥७८॥ मंदिरी गर्दी तो उसळली । मुंगीस जाया वाट नुरली । नृसिंहस्वामी मूर्ति दिसली । जनांसि अत्यंत तेजस्वी ॥७९॥ बुवा सांगती कर जोडूनी । साक्षात दत्तनृसिंहमुनी । प्रकट झाले द्वारकाभुवनीं । चरण वंदुनी कृतार्थ व्हा ॥८०॥ बसविती तयां उच्चासनी । सान्निध बुवा कर जोडुनी । अबिर-बुक्काही उधळुनी । प्रेमानंदे पूजिती त्यां ॥८१॥ आरती , स्तोत्रें , पदे गाती । भक्ति पाहतां तुष्ट होती । संत सेवेची आसक्ति । तारील तुम्हां सुनिश्चित ॥८२॥ भोंवती दाटता भक्तजन । आला मंदिरी एक जण । काठी टेकित समोरुन । अंध येई हळूहळू ॥८३॥ भुर्‍याबुवा होती पुढे । धरोनि हाती आणिती कडे । स्वामी चरणारविंदी पडे । स्वामींस प्रार्थी कळवळोनी ॥८४॥देवा , नाथा तुम्ही दयाळ । रुप बघाया मनिं तळमळ । परि न माझे नेत्र सबळ । जन्मांध मी महापापी ॥८५॥ सूर्यपूजा कीं उधळिली । सांजवात कीं मी विझविली । महापातके काय मी केली । यास्तव जाहलो गर्भांध ॥८६॥ मूर्तिमंत मी पापी , करंटा । अन्यांस देणे दोष खोटा । कर्मदोष हा माझाचि वाटा । भोगणे यास्तव भाग असे ॥८७॥ दया कराहो, श्रीदयाळा । पहावे वाटे रुप डोळा । नेत्री पहावा हा सोहळा । ऐसे वाटते मज दीना ॥८८॥ करुण प्रार्थना येता कानीं । अंतरीं कळवळे चक्रपाणी । तयाते आणा सन्निध कुणी । नेति संन्निध भुर्‍याबुवा ॥८९॥ श्रीचरणांसी आलंगिती । करुणारवे आक्रंदती । दाखवा मजला अंधाप्रती । निजरुप देवा साजिरे ते ॥९०॥ कुरवाळिले त्या अंधाप्रती । ऐसा न करणे शोक अति । प्रेमे वदोनी, कर फिरविती । नेत्रांवरोनी तयाच्या कीं ॥९१॥ तोचि घडला चमत्कार । लोक पाहती खरोखर । नेत्र उघडता चराचर । दिसो लागले सर्वही ॥९२॥ नेत्रकमळे ती उमलली । दृष्टीपुढे धरा फुलली । दिव्य विभुती तया दिसली । श्रीस्वामीही प्रत्यक्ष ॥९३॥ चक्षूंसि दिसताच यति मूर्ती । परमानंद त्या होय अती । अपूर्व सत्ता तुम्हां हाती।आपण प्रत्यक्ष परमेश्वर ॥९४॥ घळाघळा वाहे अश्रुपूर । घेतली लोळण चरणांवर । अनंता, अनंत हे उपकार । अनंत जन्मीं फिटते ना ॥९५॥ ऐसे बोलोनी नम्र झाले । दुजे भक्त तों पुढे आले । बघता तयासी यती वदले । यावे रावजी यावेळीं ॥९६॥ अचुक नामे पुकारिता । वाटे तयासि आश्चर्यता । ओळख आमुची मुळी नसता । नामे कैसे पाचारिती ॥९७॥ क्षणांत जाहला मुखस्तंभ । ‘आ ’ वासुनी जाहला खांब । कासया बसता असे लांब । बसावे आमुच्या संन्निध हो ॥९८॥ भुर्‍याबुवांस वदती स्वामी । ओळख यांची आहे जुनी । रावजी गेलेत विस्मरुनी । सांगतो आम्ही सुनिश्चित ॥९९॥ स्वामी आग्रहे रावजी बसती । गोंधळली परि मनःस्थिती । जाणुनी तया यती वदती । सर्व सांगतो ऐकावे ॥१००॥ राव तुम्हा नसे स्मरण । काशीक्षेत्रीं बांधुनी सदन । वसत होता वैद्यकी करुन । मातें सवे आपुल्या ॥१०१॥ माता होय रुग्ण । उपचार केलेति संपूर्ण । वाटतां माता सोडील प्राण । शोकाकुल जाहला तदा ॥१०२॥ मातेचे नाम रखुमाबाई । वात ज्वरे शुद्धी जाई । स्थिती अत्यंत कठिण होई । केलांत तदा आकांत ॥१०३॥ एक संन्यासी तदा येई । अवलोकुनी तयां दया येई । करांगुलीतुनी तीर्थ देई । माते मुखीं , रावांच्या ॥१०४॥ नेत्र उघडूनी मज पाहिले । आम्ही स्वहस्ते तिज उठविले । पाठीस जेव्हा गोजारिले । माय सावध जाहली ॥१०५॥ मृत्युवेळ ती तदा टळली । मरता मरता माय जगली । यांच्या हर्षास सीमा नुरली । ह्रदयीं धरिले पद आमुचे ॥१०६॥ पत्नी अहल्या , कन्यका काशी । वसतिस्थान सदैव काशी । मृत पावली सानुली काशी । दिधली आम्ही तिज सद्गती ॥१०७॥ रावजी सच्छील अत्यंत । जगदंबेचे महाभक्त । जपानुष्ठानीं अति आसक्त । जाणतो यांच्या सात पिढ्या ॥१०८॥ ऐकतां सर्व हा वृत्तांत्त । रावजी नेत्री अश्रुपात । साष्टांग करिती प्रणिपात । योगेश्वरांसी अत्यादरे ॥१०९॥ विस्मरणाची असावी क्षमा । मज मतिमंदा दयारामा । आशीर्वाद आपुले आम्हा । समर्थ असती रक्षावया ॥११०॥ करणे नलगे व्यर्थ चिंता । तिघेही तुमचे पुत्र आता । संपादितील ते श्रेष्ठता । ज्ञान-वैराग्ये जगतीं ॥१११॥ रावास दिले आशिर्वचन । वर्णिले गोमती तीर्थगहन । उपदेशुनी सोडिता सदन । जयजयकार निनादला ॥११२॥ पुढील अध्यायीं सुरस कथा । सिद्ध असणे ऐकण्या आता । ऐकता वाटेल सार्थकता । निजमानसी सुनिश्चित ॥११३॥ इति श्रीस्वामीगुरुकथामृत । अध्याय त्यांतला पूर्ण होत । रामचंद्र गोविंद हे लिहित । स्वामीकृपें सर्वथा ॥११४॥

॥ श्रीस्वामीसमर्थ की जय ॥

सौजन्य : https://www.transliteral.org/

श्रीस्वामी समर्थ गुरूकथामृत - अध्याय ६

श्रीगणेशाय नमः । श्री सरस्वत्यै नमः ।श्रीसमर्थ चरणाभ्याम नमः ।लक्ष्मीनृसिंह नमोस्तुते ॥१॥ षष्टाध्याय व्हावया सुरस । प्रार्थितो मी गुरुचरणांस । रात्रंदिन मनीं ध्यास । ग्रंथ संपूर्ण हा व्हावा ॥२॥ समर्थाचे स्तवन करितां । भस्म होती सर्व चिंता । प्रसन्नता ती मनां येता । कार्य होईल सत्वर ॥३॥ करारे ते मन प्रसन्न । आत्मलाभा ते कारण । उपदेशिता तुकाराम । भक्तजनांच्या कल्याणा ॥४॥ रामदासही तेचि कथिती। भली, बुरी येवो स्थिती । राम स्मरतां सदा चित्तीं । संरक्षितो भक्तांसी ॥५॥संसारसागरीं अति वादळें । अशा समयीं भाव डळमळे । भक्ति करोनी फळ ना मिळे । विकल्प मनीं उठताती ॥६॥ उद्विग्न होतां मनःस्थिती । संतोपदेश आणुनी चित्तीं । सावरावी आपुली स्थिती । साधावया हित आपुले ॥७॥ भोग कोणासि चुकती ना । भोगल्याविणे सुटकाचि ना । मनें चिंतुनी गुरुचरणां । सन्मुख व्हावे प्रसंगासी ॥८॥ सफल व्हाया निजजीवन । करुया आता गुरुवर्णन । वाया न घालवू एक क्षण । कल्याण आपुले साधूया ॥९॥ गत अध्यायीं हो वाचिले । समर्थे जनां उपदेशिले । "नाम चिंतिता हित आगळे । होईल" वदले सुनिश्चित ॥१०॥ ऐसे उपदेशुनी सकलां । वेगे निघाले पुढील स्थला । भक्तवृंद तो अस्वस्थ झाला । स्वामींमागुनी धावती ॥११॥ धनुष्यापासुनी सुटता बाण । जेविं वेगे करी गमन । तेवि स्वामी जात निघोन । पाहती जन आश्चर्ये ॥१२॥ जन वदती आपसांत । क्षणीं कैसे निघोनि जात । गुप्त जाहले की गगनांत । काहीच आम्हा कळेना ॥१३॥ दुःखमिश्रित मने जन । जावया निघाले परतोन । मुर्खे स्तविती पुरुषोत्तम । आत्मशांती मिळावया ॥१४॥ वायू गतीनें स्वामी आले । सानुल्या क्षेत्रीं तदा वसले । कृष्ण त्रिविक्रम ‍ नांव कळले । काठेवाडांत ते असे ॥१५॥ श्रीकृष्ण मंदिर अति सुंदर । समीप तयाचे सरोवर । प्रफुल्ल कमळे मनोहर । नाम तयाचे नारायण ॥१६॥ प्रशांत सारा आसमंत । आनंदले समर्थ चित्त । स्नान करावे सरोवरांत । वाटता ऐसे जाती तिथे ॥१७॥ कौपीन कटीं , दुजे न वस्त्र । रुद्राक्ष माला कंठी असत । अति तेजस्वी , रत्नवत नेत्र । आजानुबाहू गौर मूर्ती ॥१८॥ मुखचंद्रमा परम विमल । मुखीं हास्य अति प्रेमळ । स्वामींस बघतां लोक सकल । संत, सज्जन नमिती त्यां ॥१९॥ भोवती प्रेमे लोक जमले । अत्यादरे पद वंदिले । नाम आपुले पाहिजे कळले । आपुल्या मुखें सर्वासी ॥२०॥ ऐसे स्वरुप ना देखिले । बहुत साधू आले नि गेले । तेज आपुले अति आगळे ।आम्हां गमतसा परब्रह्म ॥२१॥ चरण वंदनी होत घाई । कोणी ठेविती पदीं डोई । सेवा आपुली करु देई । आम्हां पामरां जनार्दना ॥२२॥ स्वामीपदीची घेत माती । मस्तकी आपुल्या ती वाहती । कृपा करावी आम्हांवरती । प्रार्थिती जन नम्रत्वे ॥२३॥ लोकभक्ती विलोकुनी । नाथ सद्‍गद जाहले मनीं । ईशसेवा नित्य करुनी । साधणे आपुले कल्याण ॥२४॥ आमुच्या संगे सरोवरांसी । येतसा कां स्नानासी । ऐशिया प्रातः समयासी । संधी पुन्हा ना येईल ॥२५॥ ऐसे ऐकता श्री वचन । हर्षोत्फुल्ल जाहले जन । परंतु त्यांतील एकजण । स्वामींस वदे तात्काळ ॥२६॥ स्वामी आपुले वचनामृत । ऐकता होय संतुष्ट चित्त । पंडे येथले अति उन्मत्त । त्रस्त करिती यात्रिकां ॥२७॥ समर्थ वदले जाऊं । जे जे होईल ते ते पाहूं । उगिच अंतरीं नका भिऊ । आम्ही आहोत सांगाती ॥२८॥ ऐकतां जन आनंदले । स्वामींसवे स्नानां निघाले । सरोवराच्या समीप आले । जलीं लागले उतराया ॥२९॥ तोंचि पंडे तिथे आले । स्वामींस दरडावुनी वदले । तयां मारावया सजले । आणि बोलती अपशब्द ॥३०॥ अरे तूं अससी कोठचा कोण । आपणां समजसी तूं महान । ऐसे पाहिले तुज समान ।आजपर्यंत कित्येक ॥३१॥ मोठा उन्मत्त दिसतोसी । भुलवुनी लोकां तूं जमविसी । धंदा तुझा या क्षेत्रासी । आम्ही न चालू देणार ॥३२॥ कौपिन नेसुनी, फासूनि रक्षा । वेधुनी घेसी जनांच्या लक्षा । परंतु ज्ञानी तुझियापेक्षा । आम्ही आहोत येथे कीं ॥३३॥ थोर अससी जरी गारुडी । परतु उडवूं तव रेवडी। वागण्याची वाट वाकडी । सोड आपुल्या हितास्तव ॥३४॥ महा दक्षिणा दिधल्याविण। जासी कैसा कराया स्नान । आमुचे सरोवर नारायण । धनी आम्हीच कीं त्याचे ॥३५॥ अनुज्ञा आमुची प्रथम घ्यावी । दक्षिणा चोख ती मोजावी । मग स्नानार्थ सिद्धता व्हावी । ना तरी व्हावे चालते ॥३६॥ द्रव्य संपत्ती अपार । वाटेचि आम्हां परमेश्वर । द्रव्याविणे सर्व निःसार । हाचि वेदांत आमुचा ॥३७॥ धनास्तवं या अहर्निश । आम्ही करितसो सायास । बुडवू पाही जो दक्षिणेस । थारा तयांसी ना इथे ।३८॥ चला काढा ती दक्षिणा । अन्यथा संधी न मिळे स्नाना । सोंगा, ढोंगा फसतो न जाणा । इंगा दाखवूं समयासी ॥३९॥ समर्थ पाहती पुंडाई । दक्षिणेची तयां घाई । लाज लज्जा जयां नाही । पंडे उन्मत्त देखिले ॥४०॥ साधु संतासि नोळखती । बोलण्याची नसे रीती । श्वानापरी जे भुंकती । ऐसे पंडे अनुभविले ॥४१॥ ईश्वर दिधले सरोवर । तोचि तयाचा धनी थोर । स्नान कराया नारी - नर । भक्तिभावे येताती ॥४२॥ भक्तजनांसी कां नाडिता । द्रव्य सर्वदा अपेक्षिता । यात्रेकरुंसी कां पीडिता । साधाल तेणे हित कोणते ॥४३॥ अमाप ऐसे धन मिळविता । अनाथांचे शाप कां घेता । अधोगतीसी कारण होता । तुमचे तुम्हीच जाणा हे ॥४४॥ ऐशा उद्दंड वर्तनानें । सज्जनांची दुखविता मनें । धर्मतत्त्वें तुडविल्यानें । अधोगतीसी जाल तुम्ही ॥४५॥ ऐकता ही उपदेश वाणी । पंडे उठले चवताळुनी । पुरे करा ही बोधवाणी । आम्हांसि नलगे उपदेश ॥४६॥ आमुची दक्षिणा असे अटळ । वृथा न करणे हो खळखळ । द्यावयासी नसले बळ । तरी येथूनी काळे करा ॥४७॥ क्रोधा-विरोधा यति हांसले । बोलणे ऐसे ना चांगले । सुमधुर वाचे जरी वदले । तरी समजते आम्हांसी ॥४८॥ पांडित्य आम्हा नको तुमचे । टाका पैसे दक्षिणेचे । धक्के मारुनी पाठवू साचे । आम्ही तुम्हास मागुती ॥४९॥ देतो दक्षिणा ही घ्या वदुनी । स्वामी उडाले उंच गगनीं । बाहु-द्वय उभारोनी । या,या म्हणती पुजार्‍यासी ॥५०॥ ‘ आ ’ वासुनी पुजारी बघती। गाळण उडे भ्यायले अती । अरे बापरे कोण हा यती । आमुच्या पित्याने देखिला ॥५१॥ तेव्हा उडाला अति गोंधळ । जिकडे तिकडे पळापळ। योगेश्वराचे पाहता बळ । नको दक्षिणा म्हणती ते ॥५२॥ गगनीं घालुनी सिद्धासन । तैसे उतरती जलीं म्हणुन । आश्चर्य पावले सकल जन । बघतां ध्यानस्थ जलावरी ॥५३॥ योगियांचे महायोगी । स्वामी निरिच्छ अति विरागी । जगदुद्धारास्तव ते जगीं । संचार करिती सर्वत्र ॥५४॥ मोह माया नसे स्वार्थ । जीवन कैसे करावे सार्थ । ईश्वरनिष्ठे विना व्यर्थ । निजाचरणे शिकविती ॥५५॥ चिरंतन सुखासी भुलावे । तत्प्रीत्यर्थ प्रयत्न व्हावे । द्रव्य, दारा नच मानावे । परमोच्च सुख म्हणोनी ॥५६॥ निज बाळाची कराया वृद्धी । माता योजिते आपुली बुद्धी । निःस्वार्थता नी चित्तशुद्धी । ऐसे वागणे प्रत्येकी ॥५७॥ चमत्कारे लोक वळती । सांगता कांहीं ते न ऐकती । येणे कारणे अपूर्व घडती । घटना जीवनीं सिद्धांच्या ॥५८॥ माय - बाप ते संतमहंत । कार्य तयांचे मानवी हित । परमानंद तयांना त्यांत । निरपेक्ष सर्वदा ते असती ॥५९॥ विषयकर्दमीं रुतले जन । कराया तयांचे उद्धरण । वारंवार ते अवतरुन । कार्य अविरत करिताती ॥६०॥ आश्चर्य , भीती अति आदर । विविध वृत्तिचा सभोवार । जनसंघ दाटला अनिवार । दृश्य विलक्षण पहायासी ॥६१॥ दृश्य देखता असामान्य । जन गर्जती धन्य , धन्य । शिवावतार हा , नसे अन्य । साष्टांग घालुनी त्यां नमिले ॥६२॥ देवा यावे , मागतो क्षमा । दया दाखवा अम्हा अधमा । प्रार्थना प्रभो हे शिवरामा -। मूढ आम्ही करित असो ॥६३॥ जनगणाची ही प्रार्थना । ऐकतां येई दया त्यांना । उभे राहिले जलतरणा । चालु लागले पाण्यावरी ॥६४॥ सुहास्य वदनें तीरावरी । प्रकटता हर्षला लोक भारी । समर्थांच्या जयजयकारीं । धुंद जाहला आसमंत ॥६५॥ गर्दी जाहली लोटांगणा । घातली मिठी कुणी चरणां । अज्ञ जनांवरी करी करुणा । हीच प्रार्थना पदकमली ॥६६॥ पुजारी कांपती ते थरथरा । अपराध आमुचे क्षमा करा । शरण येतसो योगेश्वरा । घालिती चरणीं लोटांगण ॥६७॥ लोक उधळिता बुक्का , फुले । सुगंध सर्वत्र तो दरवळे । पुढें सराया मार्ग न मिळे । ऐसा दाटला समुदाय ॥६८॥ जनमनाची बघुनि स्थिती । श्रींचे द्रवले ह्रदय अती । नेत्र तयांचे पाझरती । क्षणभर राहिले निःस्तब्ध ॥६९॥बहुत घालिती पुष्पमाला । प्रेमसागर उचंबळला । अपूर्व देखती जन सोहळा । धन्य जाहलो सर्वस्वी ॥७०॥ चालतां स्वामी बोलती मंद । देवभक्तीचा धरा छंद । कृपा करिल श्रीगोविंद । विकल्प अंतरीं न धरावा ॥७१॥ कृष्ण मंदिरीं यती आले । जनां स्वामी कृष्ण गमले । जय गोविंद गर्जना चाले । नभ निनादे त्या नादे ॥७२॥ मंदिरीं जनां न दिसे कान्हा । स्वामी भासले तया स्थाना । जन वदती परस्परांना । स्वामी प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण ॥७३॥ अत्यादरे समर्थासी । उच्चासनी बसवुनी त्यांसी । महापूजा करायासी । सिद्ध जाहले जन सारे ॥७४॥ अत्यादरे आरती चाले । टाळ - मृदंगी दंग झाले । देहभानही ते हरपले । प्रेमातिरेके सर्वजन ॥७५॥ गंधाक्षता, सुगंधी फुलें । तेवि अर्पिली मधुर फळें । धूप, दीप ते ओवाळिले । सुग्रास अर्पिले नैवेद्य ॥७६॥ पाद्यपूजेचा थाट ऐसा । वाटेल हेवा इंद्रा असा । योगेश्वरांचा महिमा असा । जाणिला कीं भक्तांनी ॥७७॥ पूजा - अर्चा झालियावरी । आग्रहे प्रार्थिता समर्थस्वारी । भोजना उठली वाद्यगजरीं । षड्रस भोजन करावया ॥७८॥ भोजनाचा अपूर्व थाट । हारिने मांडिले चंदनी पाट । अगरबत्तीचा घमघमाट । दरवळे तो सर्वत्र ॥७९॥ रंगवल्लिका अति सुंदर । पात्रांभोवती मनोहर । पदार्थ वाढिती अति मधुर । एकामागोनि एक ते ॥८०॥ सनया वाजती अति मंजुळ । प्रेमें जेविती लोक सकळ । वाळ्याचे ते शीतल जल । प्यावया वाढिती नर - नारी ॥८१॥ परस्परां आग्रह करिती । हास्य -विनिदे रमली मती । प्रेमे विनविती सर्वाप्रती । करा आकंठ भोजन ॥८२॥ पदें गाती , श्लोक म्हणती । कुणी श्रींचा घोष करिती । परमानंदा येतसे भरती । ऐसा भोजनसोहळा ॥८३॥ स्वामींसवे जेवावया । यावे लागते भाग्य उदया । संधी न ऐशीं लाभे जया । अभागी ते खरोखर ॥८४॥ कृष्णासवे जेविता गोप । हर्ष त्यांसी हो अमूप । संतसंगे वागता ताप । जातसे तो विलया कीं ॥८५॥ भोजनोत्सव ऐसा सरता । तांबूल - दक्षिणा श्रींस देता । अत्तरादी माला अर्पिता । भक्त वंदिती यति चरणां ॥८६॥ प्रसन्न मनें सर्वांसी कथिती । श्रोते तेव्हा कर जोडिती । एकचित्ते श्रवण करिती । अमृतवाणी स्वामींची ॥८७॥तुम्ही आहांत संसारी । सागर तराया कठिण भारी । तरोनि जाया युक्ति न्यारी । सांगतो ती श्रवण करा ॥८८॥ यथा शक्ती यथा मती । साह्य द्याया असा पुढती । सदा सर्वदा तो श्रीपती । मनीं स्मरावा अखंड ॥८९॥ तडी तापसी संन्यासी । साधू महंत ऐशियांसी । पीडा न द्यावी कदा त्यांसी । द्रव्यार्जन करावया ॥९०॥ द्रव्य, दारा, पुत्र, मित्र। हे न देती सुख सर्वत्र । सद्‌गुण, ईश्वरभक्ती मात्र । सौख्यदायक सर्वदा ॥९१॥ देवाचरणीं अर्पिता मन । होईल तुमचा नारायण। हांक मारितां ये धावुन । देव ऐसा कनवाळू ॥९२॥ मर्म यांतले जाणावे । लाभ साधण्या यत्न व्हावे । आयुष्य व्यर्थ ना दवडावे । वागवा हे नित्य मनीं ॥९३॥ यतिवर्य असतां उपदेशित । ये समोरी वृद्ध पंडित । विलोकुनी त्या यती वदत । हीन कर्मे का करिता ॥९४॥ आम्ही करितसो इंद्रजाल । मोहिनी  गारुडी आणि रमल । साध्य यक्षिणी, नि वेताळ । हाडळी, जखिणी साध्य आम्हा ॥९५॥पिशाच्च विद्या या साधुनी । हिंडतो आम्ही सदा भुवनीं । चुकते कोठे सांगा मुनी । मार्गदर्शन करावे ते ॥९६॥ स्वामी पाहती रोखुन तया । भय वाटले ह्रदयी तया । शरण जावे अशा समया । हेचि आपणा योग्य असे ॥९७॥ भयग्रस्त ते पंडित भले । पुनः पुन्हा चरण धरिले । निजाश्रूंनी अभिषेकिले। द्रवले तेणे श्री समर्थ ॥९८॥ घोर अपराधांची क्षमा । असलिया सोडतो श्रीचरणां। नातरी त्यागीन स्वप्राणां । शपथपूर्वक सांगतसे ॥९९॥ त्यावरी स्वामी तयां वदती । ज्ञात आपुली आम्हा स्थिती । आम्ही रुष्ट ना तुम्हावरती । अभय देतसो तुम्हासी ॥१००॥ श्रवणीं पडता देववाणी । परमानंद जाहला मनीं । भाग्यवान मी असे भुवनीं। नाथ कृपाळू मज भेटला ॥१०१। आपुल्या वाचोनि नाही गती । वाटे ऐसे मज श्रीपती । दास्यत्व आपुले दीनाप्रती । लाभो मजसी आजन्म ॥१०२॥ गेहीं आपुल्या कोण कोण । माता, पिता, बंधु, बहिण। पत्नी, पुत्र आणखी कोण । प्रेमे पुसती स्वामी तयां ॥१०३॥ आपुल्या कृपे आहो सुखी । पत्नी, पुत्र, सुना, लेकी। माता-पिता स्वर्गस्थ कीं । आतां आपण मायबाप ॥१०४॥ सप्रेम स्वामी तदा वदती । काय येतसे बघू प्रचिती । आम्हांसि येणे गृहाप्रती । महाशास्त्री चला उठा ॥१०५॥ पिता असता तुमच्या गृहीं । आम्हां वदता जगीं नाहीं । समक्ष दावितों सर्वांसही । उठा सत्वरी चलावे हो ॥१०६॥लोक आश्चर्य करिती महा । आहे काय प्रकार हा । स्वामींसवे निघती गृहा । सत्यासत्य पहावया ॥१०७॥ इथे संपवू हा अध्याय । मनीं स्मरुयां सद्‌गुरु पाय । सुरस कथेचा सप्तमाध्याय । ऐकावयाते सिद्ध असा ।१०८॥ इति श्रीस्वामीगुरुकथामृत । अध्याय त्यांतला पूर्ण होत । रामचंद्र गोविंद हे लिहित । स्वामीकृपे सर्वथा ॥१०९॥

॥ श्रीस्वामीसमर्थ की जय ॥

सौजन्य : https://www.transliteral.org/

श्रीस्वामी समर्थ गुरूकथामृत - अध्याय ५

श्रीगणेशाय नमः । श्रीशारदादेव्यै नमः । श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः । भक्त प्रल्हाद नमोस्तुते ॥१॥

मागील कथेचे अनुसंधान । राखोनि ऐका पुढील कथन । जगन्नाथपुरी ती सोडून । स्वामी निघाले तात्काळ ॥२॥

कीं या जगदुद्धारा कारणे । स्वामींस लागे सर्व करणे । चालेल कैसे जग त्याविणे । ना तरी होय सर्वनाश ॥३॥

संत, महंत पृथ्वीचे पाठीं । यास्तव चाले जगरहाटी । नाठाळांसी हाणिती काठी । निर्भय असती सिंहापरी ॥४॥

कुटील जनांची नित्य रीती । दुर्बळां, सज्जनां सदा छळिती । जगणे तयां अशक्य करिती । नित्य आसुरी कृत्यांनी ॥५॥

मेघ वर्षती पर्जन्य । तयांपारिस हे संतजन । नातरी होते जग स्मशान । यास्तव साधू आवश्यक ॥६॥

संत देवांचे अवतार । येत हराया पृथ्वीचा भार । माजतां पातके अनिवार । अवतार घेती पुनःपुन्हा ॥७॥

पाप म्हणजे दुराचार । सभ्यतेचा ना विचार । स्वार्थ साधणे कृत्य थोर । परहितासी जाणती ना ॥८॥

स्वार्थांधवृत्ती बळावता । धर्म लाथाडिती परता । नीतिन्याय विवेक नसता । सौख्य कैचेनि लाभेल ॥९॥

बसवावया जगाची घडी । दुर्जनांची मोडण्या खोडी । सत्कर्माची लावण्या गोडी । सिद्ध सर्वत्र संचरती ॥१०॥

स्वामी येती हरिद्वारी । रविबिंब येतां वरी वरी । गंगाकिनारी घाटावरी । विप्र करिती स्नान, संध्या ॥११॥

नाना स्तोत्रें नाना गीतें । भक्त मंदिरीं गात होते । झांजा, मृदंग तालावरी ते । नर्तन करिती आनंदे ॥१२॥

शंख, घंटा निनादती । मंदिरीं चाले काकडारती । गुलाल,पुष्पें ते उधळिती । गायन करिती मनोहर ॥१३॥

झांजा, टाळ, तास, मृदंग । वादनीं, भजनीं चढे रंग । भक्तवृंद तो होय गुंग । चाले सोहळा भक्तीचा ॥१४॥

वृक्षीं स्वगांचा किलबिलाट । नरनारींनी फुलले घाट । जलपूर्ण घेऊनी डोई घट । स्त्रिया चालती गृहापती ॥१५॥

रम्य ऐशा प्रभातकाळीं । गोधन घेउनी जात गवळी । हार, पुष्पे घेऊनी माळी । मंदिरांसन्निध बैसले ॥१६॥

जय जय गंगे भागीरथी । ऐसी गर्जना थोर करिती । प्रसाद घ्यावया पुढे सरती । थाट मोठा अपूर्व ॥१७॥

पुण्यक्षेत्र हरिद्वार । लोक वर्तती धर्मानुसार । परंतु तेथे अनाचार । सदैव करिती मल्ल द्वय ॥१८॥

तये मांडिला हाहाकार । लोक संत्रस्तले फार । मल्लां कराया तडीपार । शक्ती कोणांही नसे ॥१९॥

सुंदोपसुंद ते जणू गमती । तापत्रये जन शापिती । परंतु त्यांना त्याची क्षिती । अल्पस्वल्पही असेना ॥२०॥

मनसोक्त ऐसे ते वर्तती । धनधान्य ते उद्‌ध्वस्त करिती । उद्दंडपणे गृहीं घुसती । अन्न भक्षिती सर्वस्वी ॥२१॥

द्रव्यास्तव वाटमारी । जीव घेती ते अघोरी । कामांधपणे ते परनारी । नेती ओढुनी फरफरा ॥२२॥

अनेक वर्षे जनां छळिले । दीन, दुर्बळां अति गांजिले । शुंभ-निशुंभ कीं अवतरले । सर्व भ्रष्ट करावया ॥२३॥

हरिद्वार हे पुण्यक्षेत्र । महीवरती ना अन्यत्र । धर्मपरायण जन सर्वत्र । नांदताती अहर्निश ॥२४॥

देवदुर्लभ क्षेत्र ऐसे । देवांदिकांसी लाविले पिसे । परंतु तेथे शांती न वसे । मल्ल दैत्य ते म्हणोनिया ॥२५॥

श्रीगंगेचे भव्य मंदिर । अथांग सरिता वाहे समोर । स्नान करिता, महाघोर । राक्षस पापी उद्धरती ॥२६॥

मल्लां ग्रासिले कुबुद्धीने । विख्यात जाहले कुकर्माने । अद्वातद्वा अश्लील वचनें । नरनारींसी बोलती ॥२७॥

दुष्कार्माची होय सीमा । द्यावयासी नसे उपमा । भ्रष्ट केल्या अनेक भामा । महानीच त्या दैत्यांनी ॥२८॥

लोक प्रार्थिती जनार्दना । धावा, सोडवा दयाघना । उपाय नुरला, तुमच्याविना । यावे आता सत्वरी ॥२९॥

मल्लद्वयांचे माजले बंड । संत्रस्तले ते जन उदंड । करावया या उग्र दंड । अंत आमुचा न बघावा ॥३०॥

सर्व जनांची ही प्रार्थना । ऐकू आली नारायणा । वाटे अस्वस्थ मल्लांना । रोग जडता देहासी ॥३१॥

दिवसामागून दिवस जाती । फिरे मल्लांची काळगती । फुटाया लागे रक्तपिती । तेणे जाहले गर्भगळित ॥३२॥

महाव्यथेने कळा गेली । विद्रूपता मल्लांस आली । कर-चरणांची अग्रे गळाली । नासिकाग्रही गेले ते ॥३३॥

अन्न मागती दारोदारी । हिंडता रडती वरचेवरी । अन्न न देता तयां दुरी । हेटाळिती सर्वही जन ॥३४॥

मलिन वस्त्रे हीन काया । अन्न जाहले दुर्मीळ तयां । ऊन, पाऊस झोडी जयां । तयां न आश्रय कोणाचा ॥३५॥

ताडिती हस्ते निज शिरासी । वैतागले ते अतिशयेसी । मरण देवा दे आम्हासी । नको नको हे परि जीवन ॥३६॥

हांसत-नाचत कर्म केले । त्याचे पाहिजे फळ भोगिले । लोकशाप ते फळा आले । आता कासया रडतासी ॥३७॥

जनमुखींचे शब्द बाण । सोसू न शकती मल्ल दोन । गाईहुनी ते हीन-दीन । होऊन करिती गयावया ॥३८॥

दया परंतु कोणी न करी । कंकर, फत्तर मारिती वरी । तळमळ करिती मार्गावरी । महा अघोरी मल्लद्वय ॥३९॥

यातना सोशितां व्याकूळले । लोक वदती भले झाले । दुष्टांसि प्रायश्चित्त दिधले । कुकर्मांचे इहजन्मीं ॥४०॥

काळ ऐसा जात असता । अवचित उठली एक वार्ता । सर्व जनांचा दुःखहर्ता । यतिवर्य येथे आलेती ॥४१॥

नृसिंहस्वामी तिथे येतां । समुदाय दाटे तयां भवता । व्याकूळ मनें दुःख वदता । आक्रंदती कित्येक ॥४२॥

कुणासि अंगारा, तीर्थ देती । सज्जनां आशीर्वाद देती । मंत्र जपाया कुणा वदती । भक्तांनुसार नाना तर्‍हा ॥४३॥

अपायांसी उपाय कथिती । आगतांचे हित साधिती । जनां प्रेमे बोध करिती । एकमेकां साह्य करा ॥४४॥

कुष्ठपीडित मल्ल येती । समर्थ चरणी शिर ठेविती । दुर्धर दुःखे आक्रोशती । व्याधिमुक्तहो आम्हां करा ॥४५॥

स्वामींस तदा जन वदले । मल्लद्वयांनी आम्हां छळिले । द्रव्याकारणे ठार केले । नरनारींसी कित्येक ॥४६॥

यांच्या कृत्यांचे वर्णन । करावया इच्छी न मन । क्रोधायमान ते व्हाल आपण । श्रवणीं पडतां दुष्कृत्ये ॥४७॥

असंख्य कृत्ये अनन्वित । स्वामी सांगती मल्लांप्रत । नरजन्मं मिळोनी तुम्हांप्रत । साधन केले नरकाचे ॥४८॥

मल्ल घेती पदीं लोळण । वाचवा हो आमुचे प्राण । व्याधिमुक्त केलियाविण  । देवा, आपण नच जावे ॥४९॥

सत्य तेची सांगती जन । असत्य त्यांचे नसे वचन । पातके केली अति महान । करु नये ती सर्वही ॥५०।

होय आम्हांसि पश्चात्ताप । व्यर्थ दिला सज्जना ताप । तयांचे हे भोगतो शाप । आता परंतु वाचवा आम्हां ॥५१॥

प्रार्थोनि ऐसे आक्रंदती । चरण ह्रदयी कवटाळिती । नेत्रांश्रूंनी पद न्हाणिती । यतींद्र तेणे द्रवले की ॥५२॥

वत्सल हस्ते गोंजारिती । पुरे पुरे उठा म्हणती । पश्चात्तापे पालटे मती । हेचि आम्हा हवे असे ॥५३॥

वदोनि ऐसे श्रीदयाळे । भस्म तयांचे मुखी घातले । महाव्याधींतुनी मोकळे । व्हाल चिंता न करावी ॥५४॥

ऐसा लाभता आशीर्वाद । हर्ष झाला, गेला विषाद । सांगाल तैसे निर्विवाद । वर्तू आम्ही या जगीं ॥५५॥

स्वामी सांगती अखिल जना । करतील हे हो देवभजना । सिद्ध असती जनरक्षणा । संशय जनहो न धरावा ॥५६॥

ऐकतां सर्वासि आनंद । रोगियां होय परमानंद । स्वामी प्रत्यक्ष ब्रह्मानंद । आनंदी आनंद निर्मिला ॥५७॥

जनसंमर्दी काढीत वाट । आला पुढे विप्र उद्धट । स्वामींस पुसे प्रश्न थेट । कोण कोठले आपण हो ॥५८॥

जादूटोण, मंत्र-तंत्र । पूजावया देतसा यंत्र । अज्ञ जनां फसविता मात्र । हे न वर्तन चांगले ॥५९॥

विद्या आपणाम काय येते । भूत, भविष्य सांगता ते । स्वामी जाहले तया वदते । सांगतो तुम्हा सर्व काही ॥६०॥

विप्रवर्गी थोर महती । विद्वान म्हणोनी असे कीर्ति । वागता परी अधम रीती । तुम्हा न शोभे विप्रवरा ॥६१॥

विद्वान आपणा कां म्हणविता । पापकर्मी  नित्य रमता । आढ्यतेने जगीं मिरविता । लांच्छनास्पद तुम्हासि हे ॥६२॥

विप्र असुनी गाय वधिली । गोमांस खाया जीभ धजली । कृष्णकृत्ये करोनि असली । जनीं मिरविता श्रेष्ठपण ॥६३॥

जी आपणा प्रसवली माय । परलोकीं ती म्हणेल काय । लज्जास्पद हे कर्म होय । धिक्कार तुमचा शतवार ॥६४॥

स्वामींचे ते तप्त भाषण । ऐकता ह्रदयीं शिरे बाण । तात्काळ घेई पदीं लोळण । थर थर कांपे विप्र पहा ॥६५॥

महादाश्चर्ये सर्व बघती । वधायासी त्यां धावती । स्वामी लोकां निवारिती । थांबा,थांबा म्हणोनी ॥६६॥

अधम विप्रा काय केले । गोमांस खाया मन भुकेले । वेदपुरुष कीं म्हणविता भले । कैसी कापिली गोमाता ॥६७॥

अरे राक्षसा म्हणावे काय । न रक्षिता मारिली गाय । घोर आता या उपाय । प्राणदंड की या द्यावा ॥६८॥

क्रोधे उसळला जनसागर । आकांत करी तो विप्रवर । ऐसे पाप ते भयंकर । करणार नाही पुनश्च की ॥६९॥

समर्थ वदती सर्व लोकां । क्रोधे ऐसे खवळू नका । जे जे होईल ते ते देखा । विवेके आपुले आवरा मन ॥७०॥

समर्थ सांगती विप्रासी । गाय मारिली त्या स्थलासी । चला घेऊनी आम्हांसी । विलंब आता न करावा ॥७१॥

समर्थांसवे लोक निघती । विप्र चालला सांगाती । येतां एका स्थलाप्रती । द्दश्य देखिले भयंकर ॥७२॥

गोरक्ताचे जाहले कुंड । गाय पडली वासुनी तोंड । कापली होती अर्धीच मुंड । पाहतां सर्व हे गहिंवरले ॥७३॥

स्वामी आता काय करिती । लक्षपूर्वक जन देखती । समर्थ पुसती विप्राप्रती । नाम सांगणे गायीचे ॥७४॥

नाम तियेचे गोदावरी । सांगता ब्राह्मण शोक करी । कृत्य हे केले मी अघोरी । धनी मात्र मी नरकाचा ॥७५॥

जलपात्र घेवोनिया स्वकरीं । तीर्थं सिंचिले गाईवरी । कर फिरविला प्रेतावरी । ऐसे समर्थ कनवाळू ॥७६॥

अये गोदे उठी सत्वरी । इतुकी निद्रा घेणे न बरी । कोपू नकोस विप्रावरी । आलो स्वयें मी उठवाया ॥७७॥

अति लडिवाळे पाचारिती । गोदे, गोदे ऊठ म्हणती । गाय उठतां हंबरे ती । चाटु लागली श्रीचरणां ॥७८॥

अपूर्व ऐसे द्दश्य बघता । पुनर्जीवन तीस मिळता । स्तंभित झाली सर्व जनता । विश्वास नेत्रीं न बसे की ॥७९॥

यतिवर्य वदती विप्रासी । येणे आम्हा तव गृहासी । सकल तुझिया कुटुंबासी । शुद्ध करणे असे आम्हां  ॥८०॥

गोमांस तुम्ही हो भक्षिले । हे न वाटते आम्हा भले । प्रायश्चित्त ते घेणे भले । सहकुटुंब ऐशा समयाला ॥८१॥

मंत्रोनिया ते गोमुत्र । गृहीं शिंपिले सर्वत्र । अखंड जपा गायत्री मंत्र । वेदपठणही नित्य करा ॥८२॥

लोकक्षोभास हो कारण । ते न करणें अकारण । आपण करिता धर्मपालन । लोक वर्तती तैसेची ॥८३॥

सामान्य नव्हे समर्थ सत्ता । उठवितो जे मृत गोमाता । दत्तावतार हे गमे चित्ता । निःसंशय की सर्व जनां ॥८४॥

स्वामींस घालिती दंडवत । साश्रुनयने त्यां प्रार्थित । कृपा असावी अखंडित । हीच प्रार्थना तुम्हांसी ॥८५॥

यापुढे हो चिंता न करणे । धर्मशास्त्रानुसार असणे । दुःखित जनां साह्य देणे । ज्ञानदानही नित्य करा ॥८६॥

कैसे करावे वेदपठण । स्वामी दाविती स्वयें म्हणून । स्वर उच्चार स्पष्ट करुन । अर्थ सांगती ऋचांचाही ॥८७॥

उपनिषदें, संहिता, गीता । यांची वर्णिती अति श्रेष्ठता । व्युत्पन्न व्हाया अति शुद्धता । निज आचरणीं असावी ती ॥८८॥

जगीं विप्रा भूदेव वदती । अत्यादरे जन वंदिती । अनेक विद्यांचे अधिपती । मानुनी वागती नम्रत्वे ॥८९॥

ऐशी द्विजांची महत्तता । सर्वावरी तयांची सत्ता । आचरण परी भ्रष्ट होता । सन्मान कैसा होईल ॥९०॥

समर्थ सांगती तळमळुनी । असा परस्पर प्रेम करुनी । कलह तंटा व्यर्थ करुनी । वैर-वन्ही न चेतवा ॥९१॥

ऐसे ममत्वे उपदेशिती । जनीं सद्‌भाव जागविती । तुम्ही असावे सदैव सुखी । यांत आम्हांसि आनंद ॥९२॥

लोक करिती जयजयकार । भरले नादें गगन थोर । पुष्पे, फळे सुगंधी हार । यांनी पूजिले स्वामीसी ॥९३॥

आग्रहे पूजा स्वीकारिती । तीर्थ, विभुती सर्वांस देती । सकल कामना पूर्ण करिती । लोक जाहले संतुष्ट ॥९४॥

जनहो आम्हां असे जाणे । तीर्थयात्रा पूर्ण करणे । निरोप द्यावा या कारणे । येतो तुम्ही सुखी असा ॥९५॥

आम्हां टाकुनी कुठे जाता । तुम्हाविणे ना अम्हा त्राता । कुडीतूनी कीं प्राण जाता । होईल आमुची तैशी स्थिती ॥९६॥

बहुत लोके आक्रोशे केला । कवटाळिले श्रीपदकमलां । मथुरेस नेता श्रीकृष्णाला । तेवि जाहला आकांत ॥९७॥

स्वामी सांगती पुनः पुन्हा । गमन करणे अवश्य आम्हां । तुमच्या स्वीकारितो प्रेमा । निरोप द्यावा आम्हांसी ॥९८॥

साश्रु नयने निरोप दिधला । येणार केव्हा या पुरीला । तुम्हाविणे ना सुख आम्हांला । शपथपूर्वक सांगतो ॥९९॥

सर्वांस करिती श्री प्रणाम । आम्हांस गाठणे असे धाम । अखंड घ्याहो प्रभुचे नाम । आग्रहे कथुनी निघती त्वरे ॥१००॥

लोकसमुदाय मागुती लोटे । स्वामींस बघतां दिसती न कोठे । जन परतले आलिया वाटे । दुःख जाहले अपार ॥१०१॥

असा यतिंचा अपूर्व महिमा । धन्य, जयांनी साधिले कामा । तयांच्या भाग्या नसे सीमा । दर्शन दुर्लभ स्वामींचे ॥१०२॥

स्मरतां स्वामींच्या दिव्य पदां । हरती सर्वाच्या आपदा । नैराश्य, कुबुद्धी अति तापदा । स्पर्शो न कुणा भक्तांसी ॥१०३॥

ऐसे प्रार्थुनी स्वामीराया । शरण रिघतो सद्‌गुरु पायां । गोड अध्याय पुढिल गाया । कवित्व शक्ती मज द्यावी ॥१०४॥

इति श्रीस्वामीगुरुकथामृत । अध्याय त्यांतला पूर्ण होत । रामचंद्र गोविंद हे लिहित । स्वामीकृपे सर्वथा ॥१०५॥

॥ श्रीस्वामी समर्थ की जय ॥

सौजन्य : https://www.transliteral.org/

श्रीस्वामी समर्थ गुरूकथामृत - अध्याय ४

श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । कृष्ण योगेश्वराय नमः । साईनाथ नमोस्तुते ॥१॥

साईनाथ आणि स्वामी । यांत भेद न करा कुणी । विनवितो मी जोडुनी पाणि । आपुल्याची हितास्तव ॥२॥

देवता वंदन केल्याविण । कार्या प्रारंभ न करी मन । आशीर्वाद असल्याविण । यश कैसेनि येईल ॥३॥

माझिया करवी ग्रंथलेखन। करोनि घेणे तुम्ही पूर्ण । समजेन मी भाग्यवान । नातरी माझे जिणे वृथा ॥४॥

यास्तव प्रार्थी पुनः पुन्हा । स्पर्शुनी तुझ्या दिव्य चरणां । विलंब न करी दयाघना । भक्त-कामना पुरवाया ॥५॥

आहेस तूं करुणासमुद्र । करशील तूं आमुचे भद्र । कशास घेऊ शंका अभद्र । होईल कैसे म्हणोनिया ॥६॥

जय जय प्रभो स्वामिराया । आरंभितो चरित्र गाया । मलिन मन्मना उद्धराया । मार्ग मातें सुलभ गमे ॥७॥

श्रवण करावे श्रोतेजन । घडले जे जे वर्तमान । जाया निघता स्वामी, जन । जय जयकारे गर्जती ॥८॥

वायुवेगे यति चालती । भक्त त्यांसी गाठू न शकती । चालता चालता गुप्त होती । ऐसे घडले अपूर्व ॥९॥

दाही दिशा जन शोधिती । परंतु स्वामी नच भेटती । योगेश्वरांची अपूर्व रीती । बघता स्तंभित होती मुनी ॥१०॥

स्मरणपूर्वक वंदुनी यती । परतोनि मागे ऋषी जाती । परस्परांसी प्रश्न करिती । पुनश्च केव्हा भेटतील ? ॥११॥

हिमनगाच्या पायथ्याशी । स्वामी येता दिसे त्यांसी । मौन पाळूनी उग्रतपी । तपाचरण तो करीत असे ॥१२॥

हेतू तयाचा दत्तदर्शन । घडावे आपणा तप करोन । उग्र-उग्रतर योगसाधन । यास्तव तेणे चालविले ॥१३॥

समीप दिसता गुहा एक । स्वामी प्रवेशले निःशंक । व्याघ्रजोडी तिथे एक । गर्जत येई सामोरी ॥१४॥

इकडे तपस्व्यां स्वप्न पडले । दिव्य मूर्तीस पाहियले । कर जोडुनी पद वंदिले । विनम्र भावे अत्यंत ॥१५॥

वदे काय मी करु सेवा । आपुली आज्ञापिणे देवा । जन्म माझा सार्थकी लावा । हीच प्रार्थना तुम्हांसी ॥१६॥

दिव्य मूर्ती वदे त्यांसी । हेतू आपला साधावयासी । सांगतो ते करायासी । असावे आपण सुसिद्ध हो ॥१७॥

बोल ऐकता अति हर्षला । आलिंगिले पदकमलां । साश्रु नयनें तयां वदला । असे सिद्ध मी सुनिश्चित ॥१८॥

संतुष्ट झालो तव उत्तरे। सांगतो ते करणे त्वरे । विलंब करिता कार्य अपुरे । राहील ऐसे सांगतो ॥१९॥

सन्निध येथे असे गुहा । तींत स्वामी वसती महा । शरण त्यांसी जाऊनी पहा । तेचि असती दत्तात्रय ॥२०॥

नृसिंहस्वामी त्यास वदती । सामर्थ्यासी नसे मिती । कृपा केलिया तुझे वरती । परम भाग्य तव जाणावे ॥२१॥

सांगोनि ऐसे गुप्त झाले । मानसीं मुनी संतोषलें । भाग्य थोर ते फळा आले । हर्षातिरेके बोलती ॥२२॥

ऐकता स्वप्निंचा संदेश । आनंदले यति-मानस। शरण केव्हा मुनिपदांस । जाईन ऐसे म्हणे झाले ॥२३॥

निशा संपता त्वरे उठला । प्रातर्विधी उरकोनि सजला । स्नान, संध्या करोनि नमिला । भगवान श्रीसूर्यनारायण ॥२४॥

अधिर जाहला यतिदर्शना । घेवोनिया फळे फुलांना । करित स्वमनीं तर्क नाना । गुहेसन्निध पातला । २५॥

समिप येता गुहेपाशी । पाहिले त्यानें दो व्याघ्रांसी । व्याघ्रे देखितां तपस्व्यासी । गर्जती ते भयंकर ॥२६॥

व्याघ्रगर्जना पडे कानीं । मुनी पळे ते स्थल त्यागुनी । व्याघ्रस्वरुपे मृत्यु धावुनी । येतो ऐसे वाटले त्या ॥२७॥

अहो, थांबा ऐसा ध्वनी । पळता पळता पडे कानीं । बघती मागे धीर धरुनी । तोंचि देखिले अति नवल ॥२८॥

गुहेच्या त्या मुखापाशी । महान तेजस्वी मूर्तीसी । देखता थांबले विजनवासी । अद्‌भूताश्चर्य वाटले ॥२९॥

उभारोनी उभय बाहू । स्वामी पाचारिती बहू । या या इकडे नका भिऊ । व्याघ्र काही करिती ना ॥३०॥

अभय मिळता आनंदले । त्वरित जाउनी पद वंदिले । नेत्राश्रूंनी अभिषेकिले । पवित्र ऐशा गुरुचरणां ॥३१॥

सस्मित वदनें यति बोलती । न धरा कसली मनी भीति । तपःसाधनी थोर प्रगती । होईल संशय न धरावा ॥३२॥

परब्रह्म ते एक सत्य । इतर माया, मोह असत्य । ईशचिंतनीं असणे रत । हेचि तुम्हा सांगतसे ॥३३॥

व्याघ्र तोंची पदीं लोळती । यतिवर्य त्यांते गोंजारिती । प्रेमें तयांसी थोपटती । वदती त्यांसी उठा, उठा ॥३४॥

व्याघ्रांसि वदती महा मुनी । विद्धान होता विगत जन्मीं । अहंकारी मत्त दुर्गुणी । वर्तता शापिता जाहला पशू ॥३५॥

पशूंवरी त्या कृपा केली । गत जन्मीची स्मृती दिधली । मनुष्यवाणी त्यां अर्पिली । व्यक्त मानस करावया ॥३६॥

पश्चात्तापे व्याघ्र वदती । अपराध आमुचे बहुत असती । पशुयोनीतुन करा मुक्ति । शरण येतसो उद्धारा ॥३७॥

पश्चात्तापे शुद्ध झालां । बघुनी आम्हा हर्ष झाला । विद्वानकुळी जन्म तुम्हाला । लाभेल जाणा सुनिश्चित ॥३८॥

विद्वान आणि श्रीमान । निजवर्तने संतुष्ट जन । कीर्ति परिमलें भरेल भुवन । कराल तुम्ही संतसेवा । ३९॥

हर्षतिरेके गर्जले दोन्ही । श्रीपदकमलां चाटिलें त्यांनी । दयावंत त्यां वदती मुनी । सत्वर गती पावाल ॥४०॥

जाता निघोनी व्याघ्र दोन्ही । मुनि वंदिती कर जोडुनी । अगाध देवा असे करणी । पूर्वी कदापि पाहिली ना ॥४१॥

अत्यादरे सद्‌गुरु नमिला । गुरुने माथा कर ठेविला । दत्तदर्शन ते तुम्हाला । घडेल निश्चित सांगतो ॥४२॥

दिव्य जाहला चमत्कार । प्रकाश पडला सभोवार । भगवान श्रीदत्त योगेश्वर । साक्षात प्रकटले तेथेची ॥४३॥

जन्मजन्मांतरीचे ध्येय । सफल होता धरिले पाय । कृपावंत मज भेटली माय । नेत्रीं घळघळां प्रेमाश्रू ॥४४॥

साष्टांग नमने गुरु वंदिले । फल-पुष्पांनी पद पूजिले । स्तोत्रे गाउनी तयां स्तविले । प्रसन्न भगवान दत्तात्रय ॥४५॥

हर्षतिरेके तो मुनिवर । करु लागला जयजयकार । धन्य जाहलो मी पामर । आजला की दत्तदर्शने ॥४६॥

हिमनग त्यजुनी यति निघाले । जगन्नाथ या क्षेत्रीं आले । प्रातःसमयीं जाऊनी भले । घेती दर्शन देवाचे ॥४७॥

अति तेजस्वी मुखमंडल । गौरकाया अतिकोमल । आजानुबाहू नेत्र विशाल । रसाळ वाणी जणु अमृत ॥४८॥

जन आश्चर्ये बघती तयां । प्रेमे लागले पुसावया । प्रत्यक्ष ईश्वर गमले जयां । वोळंगती तें चरणांवरी ॥४९॥

अभयदानें उठविती जनां । मृदुभाषणे बोध नाना । जैसा जयाचा भाव त्यांना । त्या त्यापरी उपदेशिती ॥५०॥

धर्मशाळेमधीं येती । रुग्ण तेथे चार दिसती । अस्थिचर्म ती स्थिती बघती । येत करुणा करुणार्णवा ॥५१॥

जिवंत किंवा असती मृत । संशय ऐसा जनां येत । निशिदिनीं असती असे येथ । तोंड वासुनी जन सांगती ॥५२॥

सहाय्यहीन ती त्यांची स्थिती । बघुनी द्रवली यतिमूर्ती । जाऊनी संन्निध कर ठेविती । रुग्णमाथी तो प्रेमळ ॥५३॥

मायास्पर्शे रुग्ण वदती । कोण रक्षील आम्हांप्रती । मरणासन्न आमुची स्थिती । धाव पाव रे नारायणा ॥५४॥

नको नको रे हे जीवन । याहुनी गमे गोड मरण । परलोकीं ने रघुवंदन । विलंब आता न करावा ॥५५॥

यतिवर्य त्यांते गोंजारिती । ममतेचे त्यां शब्द वदती । स्पर्शे शुद्धीवरी येती । उठोनि बसले तात्काळ ॥५६॥

अहाहा ! देवा तुम्ही कोण । बघतां वंदिले यतचिरण । प्रत्यक्ष गमतां नारायण । यतिवेषे कीं आलाती ॥५७॥

महत्भाग्ये हे दर्शन । अश्रूंनी न्हाणिले यती-चरण। तयां मस्तकीं कर ठेवुन । अभय देती स्वामी तयां ॥५८॥

अन्नपाण्याविण उपाशी । परि न पुसिले कुणीं त्यांसी । उपचाराची बात कशाशी । लोक जाती दुरी ॥५९॥

स्वामीकृपेने पुनर्जन्म। लाभता झाला हर्ष परम । तोंचि दरवळे वास घमघम । सुग्रास ऐशा अन्नाचा ॥६०॥

अत्याग्रहे यतींद्रांसी । चला वदती भोजनासी । पावन करा पामरांसी । पंक्तिलाभे आपुल्या ॥६१॥

मुनींद्र वदले रुग्णांसी । चला सवे भोजनासी । शंका न धरा निजमानसीं । सर्व यथोचित होईल ॥६२॥

आपुली आज्ञा वदोनि उठले । स्वामींसवे भोजना बसले । षड्रसान्नें तृप्त झाले । आकंठ करिती भोजन ॥६३॥

सर्व लोकां आश्चर्य गमले । अरे हे कैसे जगले, जेवले । स्वामीकृपेचे फल हे भले । स्वामी न दिसती सामान्य ॥६४॥

भोजन करुनी पंक्ती अनंत । विडे, दक्षिणे जाहले तृप्त । उच्चासनीं यतींद्र स्थित । जाहले लोकाग्रहास्तव ॥६५॥

स्वामी बैसती आसनावरी । मंजूळ वाद्ये वाजती दारीं। पुष्पे, फळे आणुनी सारी। दिव्य पूजा करिती तदा ॥६६॥

परिमल द्रव्ये उधळिती फुले । आसंमती गंध दरवळे । जयजयकारे नभ कोंदले । ऐसा करिती महोत्सव ॥६७॥

लोक घालुनी लोटांगण । विनम्र भावे कर जोडुन । स्वामींस पुसती कोण आपण । नाम कळावे अज्ञ जनां ॥६८॥

सुहास्य वदनें सांगती स्वामी । आमुचे नाम नृसिंहस्वामी । आलो कर्दळीवनांतुनी । जात आहोत यात्रेसी ॥६९॥

करा निश्चये नाम साधन । सत्कर्मे मिळवा सदैव धन । वर्तनें तोषवा संत-सज्जन । हेचि तुम्हा सांगणे असे ॥७०॥

स्वामी उठता जावयासी । अळवणी बुवा अति त्वरेसी । पदंघ्रिकमळी निज शिरासी । ठेवुनी वदती नम्रत्वे ॥७१॥

दिलाति मातें पुनर्जन्म । विसरेन कैसे आपुले नाम । ध्यान धरितां, स्मरता नाम । दर्शन आपुले नित्य घडो ॥७२॥

बुवांसि स्वामी आश्वासिती । पूर्ण होईल आस वदती । बालोन्मत्त पिशाच्चवृत्ती । धारण करुनी असणे सदा ॥७३॥

अळवणीबुवा वृद्ध अती । ऐकतां अंतरीं आनंदती । धन्य धन्य मी असे वदती । जन्मसाफल्य जाहले ॥७४॥

बुवा जाणती योगक्रिया । वेदविद्याही प्रसन्न जयां । ईशदर्शना झिजविती काया । अन्य काही न जाणती ॥७५॥

आज्ञा घेवोनि स्वामींची । वाट धरिली बडोद्याची । कीर्तनें गायली समर्थाची। महती तयांनी आजन्म ॥७६॥

ऐसे कृपाळू स्वामिराज । दुर्बळांचे करिती काज । दुर्मीळ ऐसे महंत आज । भाग्यवंत ते अळवणी बुवा ॥७७॥

लोक दाटले सभोवार । जन्मांध आणिला श्रींसमोर । मस्तक ठेवुनी चरणांवर । अंध करी प्रार्थना कीं ॥७८॥

देवा आपुले दिव्य रुप । पहावेसे वाटते खूप । जन्मांधत्व हे महापाप । आड येते कैसे करु ॥७९॥

रुदन ऐकुनी देव द्रवले । तयाच्या नेत्रीं फिरविले । अंधत्व ते लया गेले । घडले सर्व विलक्षण ॥८०॥

जन्मांधा लाभे दिव्य दृष्टी । नेत्रांपुढे दिसे सृष्टी । आजन्म जो असे कष्टी । हर्षातिरेके नाचे तो ॥८१॥

अहाहा स्वामी धन्य झालो । अपूर्व दर्शन करुं शकलो । नातरी असतो वृथा मेलो । किड्या, मुंग्यासारिखा ॥८२॥

आपण प्रत्यक्ष जनार्दन । वदुनी घातले लोटांगण । केले आपण कृपादान । हेचि माझे महत्भाग्य ॥८३॥

सभेंतुनी श्री जात असतां । एक घडली नवल वार्ता । गलितांग अशा वृद्ध आर्ता । सदुपदेशे जागविती ॥८४॥

सभेतल्या त्या मार्गावरी । वृद्ध जर्जर ये समोरी । श्रींस जोडुनि कर, विचारी । दया मजवरी कराल का ॥८५॥

वृद्धा, तुजला हवे काय?। ईश्वरलाभास्तव उपाय । ब्रह्मविद्येचे ज्ञान गुह्य । काय हवे ते मागावे । ८६॥

वक्र काया, स्वर कंपित । साश्रु नयनें वृद्ध वदत । माझी भार्या दिवंगत । भेटेल काहो स्वप्नांतरी ॥८७॥

होती जिवाची ती जिवलग । मृत्यु करी अम्हां विलग । उदास तेणे मज हे जग । निद्रानाशे पीडलो मी ॥८८॥

स्वरुपे होती अति सुंदर । वक्तृत्व होते मनोहर । पाकक्रियेंत कुशल फार । नाम सगुणा होते तिचे ॥८९॥

अशी वृद्धाची प्रेमांधता । बघुनी द्रवले हे ऐकता । विसरलात का मजसी आता । परंतु वृद्धा तुज जाणतो ॥९०॥

वदतां काय तुम्ही स्वामी । कधी न भेटलो या जन्मीं मी । ऐसे असोनी जाणता नामीं । हे तों आश्चर्य वाटते ॥९१॥

तुजला स्मृती या जन्मीची । मजला स्मृती गत जन्मीची । होतास माझा भक्त तूंची । आप्पा तेली म्हणोनिया ॥९२॥

इह जन्मांतील खुणा त्यांना । कथन करिती यती नाना । स्तंभित झाला पटले मना । म्हणे आपण असामान्य ॥९३॥

वृद्धा तुझी रे येते दया । सोडणे आता मोह-माया । विसर आता विगत जाया । ईश्वर नामीं रत होई ॥९४॥

काळ उरला नसे फार । प्रभुसेवेचा ध्यास थोर । घ्यावा आपण अति सत्त्वर । तरिच सद्‌गती पावाल ॥९५॥

थरथर कापे विकल काया । तरिही स्मरे विगत जाया । कृपा न केलिया जाईल वाया । स्वामी अंतरीं कळवळले ॥९६॥

प्रेमार्द्रतेचा सदुपदेश । अज्ञानग्रंथींचा करी नाश । सर्व तोडिला मोहपाश । सावध झालो उपदेशे ॥९७॥

स्वामी चरणी घातली मिठी । वदें रक्षिले श्रीजगजेठी । रामनामाविणे ओठी । दुजी गोष्ट ना वदणार ॥९८॥

ऐकोनि स्वामी आनंदले । होईल आतां तुमचे भले । पश्चात्तापे दग्ध झाले । दोष तुमचे सर्वही ॥९९॥

श्रीरंगी रंगता चित्त । वासनाक्षय हो निश्चित । मोक्ष लाभेल पावता अंत । खंत आता न करावी ॥१००॥

सर्व जनां सांगती प्रेमे । विवेके करा नित्य कर्मे । भजन पूजन करा नेमे । त्यांत कल्याण सकलांचे ॥१०१॥

लोक गर्जती जयजयकार । फुले वर्षिती स्वामींवर । बघतां बघतां योगेश्वर । दिसेनासे जाहलें ॥१०२॥

ऐसा स्वामींचा अवतार । लोक करिती आश्चर्य थोर । पुढिल अध्यायीं कथा मधुर । सावचित्त व्हा ऐकाया ॥१०३॥

इति श्रीस्वामीगुरुकथामृत । अध्याय त्यातला पूर्ण होत । रामचंद्र गोविंद हे लिहित । स्वामीकृपे सर्वथा ॥१०४॥

॥ श्रीस्वामी समर्थार्पणमस्तु ॥

सौजन्य : https://www.transliteral.org/